Chất lượng không khí mùa đông – xuân: cách chăm sóc đau đầu, mỏi mắt

Cách chăm sóc khi chất lượng không khí kém cần bắt đầu từ việc theo dõi chỉ số AQI tại nơi đang sống, thay vì mặc định mọi ngày giao mùa đều ô nhiễm. Nhân Dân ngày 22/8/2026 dẫn số liệu Hà Nội cho biết chất lượng không khí vẫn diễn biến phức tạp và thành phố đang tăng cường kiểm soát trước mùa đông – xuân, giai đoạn có nguy cơ ô nhiễm cao. Khi AQI xấu, bụi mịn có thể làm mắt, mũi, họng khó chịu và làm triệu chứng hô hấp nặng hơn ở người nhạy cảm; đau đầu hoặc mệt mỏi kéo dài vẫn cần được đánh giá theo nguyên nhân riêng.

Vì sao nguy cơ ô nhiễm tăng trong mùa đông – xuân

Ô nhiễm không khí chịu tác động đồng thời của giao thông, xây dựng, bụi đường, đốt mở, hoạt động công nghiệp và điều kiện khí tượng bất lợi. Một số ngày ít gió hoặc có lớp không khí ổn định gần mặt đất, chất ô nhiễm khó khuếch tán và có thể tích tụ lâu hơn. Tuy vậy, AQI thay đổi theo ngày và theo khu vực; người đọc nên kiểm tra nguồn quan trắc chính thức trước khi quyết định tập thể dục ngoài trời, đóng cửa hay dùng biện pháp bảo vệ bổ sung.

Ai dễ bị ảnh hưởng và triệu chứng thường gặp

Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh hô hấp hoặc tim mạch nền là nhóm cần thận trọng hơn khi không khí ô nhiễm. Biểu hiện có thể gồm cay mắt, khô rát họng, ho hoặc khó chịu khi vận động ngoài trời. Không nên tự quy mọi cơn đau đầu, nặng trán hay mệt mỏi cho bụi mịn; khó thở, tức ngực, thở khò khè hoặc triệu chứng kéo dài cần được đánh giá y tế.

Dù câu chuyện thời sự trên tập trung ở Hà Nội và miền Bắc, nhiều khu vực khác trong cả nước cũng có những ngày không khí khô, nhiều bụi đường hơn bình thường — đặc biệt khi di chuyển gần công trình xây dựng, đường giao thông đông đúc hoặc vào mùa khô — nên cách chăm sóc dưới đây vẫn áp dụng được rộng rãi, không chỉ riêng người đang ở vùng ô nhiễm nặng.

Cách tự chăm sóc an toàn tại nhà khi không khí kém

• Theo dõi chỉ số AQI qua kênh quan trắc chính thức trước khi ra ngoài; khi AQI ở mức kém hoặc xấu, giảm thời gian và cường độ vận động ngoài trời, chuyển sang tập trong nhà nếu phù hợp.
• Đeo khẩu trang đạt chuẩn lọc bụi mịn (ví dụ loại N95/KN95) khi phải ra ngoài lâu trong khung giờ ô nhiễm cao.
• Rửa mặt, vệ sinh mũi và tra rửa mắt bằng nước muối sinh lý theo hướng dẫn sau khi về nhà; không tự pha dung dịch hoặc dùng thuốc nhỏ mắt kéo dài nếu chưa được tư vấn.
• Giữ phòng sạch, không hút thuốc hoặc đốt nhang trong nhà, uống đủ nước và hạn chế mở cửa sổ hướng đường lớn khi chất lượng không khí bên ngoài đang xấu.
• Khi chỉ đau đầu nhẹ, nặng trán hoặc mỏi mắt do bụi, có thể tham khảo bài Giảm đau đầu hoặc bài Giảm mỏi mắt để hỗ trợ thư giãn tạm thời.

Khi nào cần đi khám thay vì chỉ tự chăm sóc tại nhà

Các cách chăm sóc trên chỉ hỗ trợ giảm khó chịu mức độ nhẹ do không khí kém, không thay thế được thăm khám y tế. Cần đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay nếu xuất hiện khó thở, thở khò khè, tức ngực, ho kéo dài có đờm hoặc ho ra máu — đặc biệt ở trẻ nhỏ có dấu hiệu thở nhanh, rút lõm ngực, hoặc ở người có bệnh hô hấp, tim mạch nền thấy triệu chứng nặng hơn ngày thường. Đau đầu dữ dội bất thường hoặc kéo dài nhiều ngày không giảm cũng cần được bác sĩ đánh giá, không nên chỉ quy cho “do không khí” rồi tự xử lý kéo dài.

Nếu bạn đang ở khu vực Đồng Xoài, Bình Phước (nay là Phường Bình Phước, Tỉnh Đồng Nai) và muốn chăm sóc, thư giãn đầu, cổ vai gáy sau những ngày mệt mỏi vì thời tiết hay không khí khó chịu, có thể xem thông tin và gửi yêu cầu tại trang Dịch vụ & Đặt lịch.

Câu hỏi thường gặp

Đeo khẩu trang y tế thông thường có đủ chống bụi mịn PM2.5 không?

Khi AQI xấu và buộc phải ra ngoài, nên dùng khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn, đúng kích cỡ và ôm kín mũi, miệng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Khẩu trang lỏng, hở nhiều quanh mặt sẽ giảm hiệu quả bảo vệ dù vật liệu lọc tốt.

Bấm huyệt có giúp hết đau đầu do không khí ô nhiễm không?

Không. Bấm huyệt chỉ hỗ trợ thư giãn, giảm cảm giác khó chịu tạm thời, không loại bỏ được nguyên nhân từ môi trường. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với không khí ô nhiễm và theo dõi AQI vẫn là biện pháp chủ động quan trọng nhất.